تولید سریال حضرت موسی(ع) تکلیف ماست

به گزارش حلقه وصل، هنوز خاطرههای بسیار از مجموعهای قرآنی در ذهنها مانده است، خاطراتی که بعضاً آموزنده هستند و انسان را به کمال خود نزدیک میکنند. «یوسف پیامبر»؛ سریالی که چند سالی از پخش آن برای اولینبار در تلویزیون میگذرد و نهتنها در ایران بلکه در کشورهای اسلامی طرفداران بسیاری دارد، سریالی که سازنده اصلی آن یک سالی است که روی در نقاب خاک کشیده است. فرجالله سلحشور، شخصی که اول زندگیاش با قرآن آغاز شد و دست آخر هم نفسهای آخر را در فضای داستان حضرت موسی(ع) استشمام کرد؛ داستانی که همواره بهدنبال ساخت آن بود. در آخر هم زمانی دعوت حق را لبیک گفت که فیلمنامه این داستان را به پایان رساند و آن را در دست یار قدیمی خود گذاشت، شخصی که سالهای سال همراه با سلحشور کار کرد و با آنکه خود کارگردان بزرگ سینمای ایران است لحظه به لحظه کنار سلحشور بود؛ جمال شورجه، مردی خستگی ناپذیر که کنار سلحشور موی سپید کرد و حال هم وارث آخرین فیلمنامه سلحشور است. چند وقتی است که آغاز مراحل ساخت مجموعه «حضرت موسی(ع)» شتاب بیشتری پیدا کرده است و روز به روز به مرحله فیلمبرداری خود نزدیکتر میشود، به همین بهانه با جمال شورجه درباره مراحل ساخت این پروژه سینمایی و تلویزیونی به گفتوگو نشستیم. مرحوم سلحشور برای پروژه «موسی کلیم الله» اصطلاح بزرگترین پروژه فیلمxadسازی کل جهان را به کار بردهاند، این بزرگترین پروژه فیلمxadسازی کل جهان، به چه شکل است؟ چه قابلیتxadهایی دارد که این فیلم را متمایز میxadکند با بزرگترین فیلمxadها و پروژهxadهای سینمایی جهان؟ شورجه: داستان حضرت موسی(ع) هم در قرآن آمده، هم در تورات و کتابهای دینی و مرجع دیگر، به همینخاطر مورد توجه بسیاری از فیلمسازان جهان شده است. کما این که بسیاری از فیلمسازان درباره این موضوع حدود 70 یا 80 فیلم، سریال و انیمیشن ساختهاند. همین فیلم آخر هم «اگزدیوس» بود که کار کردند. در تحقیقاتی که درباره فیلم و سریالهایی که درباره حضرت موسی(ع) ساخته شده، داشتیم، متوجه شدیم که کشور برزیل که تولیدات بسیار کمی در عرصه فیلم و سریال دارد حدود 160 سریال درباره داستان حضرت موسی(ع) ساخته است. چکیدهای از این فیلم را ما گرفته و مشاهده کردیم تا از سبک روایت داستانشان استفاده کنیم. داستان حضرت موسی(ع) با آن معجزاتی که اتفاق میxadافتد، با آن خیر و شری که مقابل هم قرار میxadگیرند، جبهه فرعون یک طرف، جبهه حق یک طرف که جناب موسی(ع) باشد، به هر جهت داستان جذابی است برای بسیاری از فیلمسازان است. آقای سلحشور این اصطلاح را به کار بردند اما با تحقیقاتی که انجام دادیم و پیدا کردن آن سریال 160 دقیقهای دیگر پروژه فیلمسازی ما بزرگترین پروژه فیلمسازی جهان نیست. شاید محتوایی باشد. شورجه:حتماً همینطور است، بعد از بنیxadاسرائیل هم کار کرده است، تمام اینها هم قصهxadهای توراتی است، قصهxadهای به عبارتی التقاطی توراتی است از زندگی پیامبر و نوعاً هم کتاب هم چاپ کردند و اینطور هم که نیست که فقط فیلم باشد، کتابxadهای متعدد، فرزند نیل و غیره، خیلی کار شده است، از بزرگترین داستاxadxadن نویسان هاوارد فاست بگیرید و غیره راجع به ایشان نوشتند، فیلمxadهایی هم ساخته شده است، یعنی همه نگاه، نگاهِ توراتی است، البته در تورات به جزئیات بسیاری از زندگی حضرت موسی(ع) پرداخته شده است. شاید یکی از دلایلی که به این داستان به صورت جامع در تورات پرداخته شده است، آن باشد که یهود حضرت موسی را پیامبر خود میداند به همین علت در کتابشان مفصل به آن پرداخته شده است. اما در فیلمهایشان عمداً حضرت موسی را به اندازه یک انسان را عادی پایین آوردهاند و قداست آن حضرت را از بین برده و از آن حالت معصومیت که ما اعتقاد داریم کاملاً به دور کردهاند تا جایی رساندند که با خدا کشتی میxadگیرد و خدا را اندازۀ یک پسربچۀ 10،11 ساله کردهاند که با هم کشمکش و دعوا دارند، آخرش هم خدا به او میxadگوید از دست تو کاری ساخته نیست، بلاتشبیه، میگوید تو بیxadعُرضهxadای، من خودم درستش میxadکنم، حالا از آن به بعد خودش عذابxadها را نازل میxadکند بر فرعون. از این باب که اولین اثر قرآنی و شیعی در دنیا راجع به حضرت موسی دارد کار میxadشود، یک چیز منحصربهxadفرد و ویژxadهxadای است، البته یک فیلم هم ساخته شد، آقای حسن هدایت کار کرد، بقره را، فیلم سینمایی سالها پیش کار کردند، یک گوشهxadای از زندگی حضرت موسی بود به خود حضرت موسی پرداخته نشده بود که فقط ماجرای بقره را کار کرده بودند.در قرآن بیشترین آیات درخصوص پیامبران در مورد حضرت موسی(ع) است، حدود یک ششم آیات قرآن درخصوص حضرت موسی(ع) و بنیxadاسرائیل است، حدود هزار آیه که ما کتاب کردیم، یک کتاب مستقل و جدا، آیاتی که مربوط به حضرت موسی(ع) است و بنیxadاسرائیل در سورهxadهای مختلف، یک کتابچه چاپ کردیم که خودش یک منابعی است که البته بعضی جاها تکرار میxadکند ولی نوع تکرارش متفاوت است، مثلاً در سوره بقره شما میxadبینید که یک طور مطرح میxadکند و در سوره طه یک طور دیگری مطرح میxadکند، یا یک تکهxadهایی را در سورهxadهای مختلف مطرح میxadکند ولی به هر جهت اهمیت این پیامبر بزرگوار که بین پیامبران یک دُردانهxadای است برای خداوند و هر چه هم از خداوند میxadخواهد، خداوند به او میxadدهد و کلیمxadالله است و تنها پیامبری است که با خداوند کلامی و مستقیم ارتباط برقرار میxadکند، رابط نیست که بیاید با ایشان ارتباط برقرار کند. این نگاه را به گفته مرحوم سلحشور داشته باشیم. کاملاً این قصه قرآنی و منحصر به فرد است و قطع به یقین هم اگر کلیمیxadهای عزیز هم این فیلم را ببینند، تصدیق خواهند کرد و چه بسا ما خیلی پیامبر را قدیس نشان دادیم، قدیسی که بوده، البته به سمت اسطوره و اساطیر نرفتیم که در آن دروغ باشد، تمام بر مبنای واقعیت است، این تذکری بود که آیت الله مکارم شیرازی به ما دادند، فرمودند این قصه خیلی زمینه این را دارد که در آن اسطوره پردازی بکنید، اساطیری با آن برخورد بکنید، دروغ بیاید در آن، بخواهید پیامبر را مدام بزرگ بکنید، جا هم دارد، بعد مدام تخیل را در آن وارد بکنید. اشاره آخری که آقا داشتند همین بحث بود که هالیوود در این زمینه کار کردند ولی آوردند پیامبر را چه در رمانxadهایشان، چه فیلمxadهایشان و چه کتاxadبxadهایشان، در حد انسان معمولی که نهایتش طالب قدرت است و با فرعون مبارزه میکند برای قدرت، تنزل دادند، درحالی که ایشان یک حکم الهی است دارد انجام میxadدهد، یک تکلیف الهی به گردن گرفته است، اصلاً نگاه به قدرت ندارد، اصلاً میxadرود به بیابان و اذیت و آزار میxadشود اصلاً نگاهش به قدرت بود همانxadجا میxadماند دیگر. شاید یکی از کلیدیxadترین صحنهxadهای داستان حضرت موسی(ع) جدا از بحث شکافته شدن دریا که در آن هم اختلافات بسیاری وجود دارد، آن قسمتی است که حضرت موسی بالای کوهی میxadرود با خود خدا مستقیماً صحبت میxadکند کما اینکه همان اِگزدوس که فرمودید خداوند را چهره یک بچه نشان داده است، شما این صحنه را چگونه میxadخواهید به تصویر بکشید و چه دیالوگهایی را در آنها به کار خواهید برد؟ شورجه: ما خداوند را که قاعدتاً نمیxadبینیم، این موضوع وجه مشترک ما با همۀ این کتابها است، یعنی به شکل درختی که آتشی است، کلام خداوند از آن طریق شنیده میxadشود، آنجا هم که خدا را نشان نمیxadدهد و اشاره میxadکنند من خداوند هستم که با تو صحبت میxadکنم، ما اصلاً قرار نداریم خداوند را نشان بدهیم در این فیلم، صدایی شنیده میxadشود، حالا اینکه صدا را ما چگونه بیاوریم، قاعدتاً باید صدا را بیاوریم که متمایز از سایر صداها باشد. باید مقداری روی این قضیه کار کنیم، یک مقدار بنشینیم با علما صحبت کنیم و مشورت بگیریم که ما صدای خداوند را مانند صدای شخص بیاوریم، شاید یک مقدار به لحاظ ترفندهای صدا روی آن کار بکنیم ولی به هر جهت یک شکل انسانی به آن دادیم، شاید بیاییم باز آنجا سکوت اختیار بکنیم، به حالت بیانی ولی در واقع حتی خود حضرت هم سکوت میxadکند ولی ارتباط کلامیِ معنوی دارند با همدیگر، شاید گفتگو لب نزنند ولی گفتگویی حاصل شده است، گفتگو شده بین خداوند و حضرت موسی، باید یک مقدار روی این کار بکنیم، اگر هم صدا را کار بکنیم، اگر خدابیامرز آقای سلحشور زنده بود، از صدای خوش استفاده میکردیم کما این که در سریال حضرت یوسف نیز از صدای مرحوم سلحشور استفاده کردیم چرا که صدای پرطنین و خوبی داشتند که همین الان در قصهxadهای تبیان هم آیه قرآن اول فیلم را ایشان خودش دکلمه کرده و خوانده، حالا صدایی که ما بیاییم مابهxadازای بیرونی، باید یک مقدار صداسازی بکنیم اگر بخواهیم استفاده کنیم. این موضوع یک کار کارشناسی است که مُلای خودش را میxadخواهد. میxadتوانیم با نوع دیگری بیان کنیم اصلاً صدایی ما نشنویم ولی گویی صدا دارد از آسمان میxadآید، بعضی جاها دیدیم یک فرشتهxadای دارد صحبت میxadکند، یک صدای پرطنین و یک مقدار کار شده و پرداختxad شده بیاید. این معجزاتی که وجود دارد، من را نخواهید دید، چون درخواست میxadکند که من میxadخواهم شما را ببینم، خودش هم نمیxadخواهد ببیند، خودش که دیگر اینقدر ایمان دارد به خداوند، 70 نفر بنیxadاسرائیلی که با خودشان بردند، میxadخواهند خدا را ببینند، فشار به حضرت موسی(ع) میxadآورند که میxadگویند ما میxadخواهیم ببینیم، میxadگویند مگر صدایش را نشنیدید؟ میگویند بله ولی میxadخواهیم او را ببینیم، اینقدر فشار میxadآورند که حضرت مجاب میxadکنند که از خداوند بخواهد خودش را نشان بدهد، به رویت دربیاید، که خداوند میxadگوید نه شما نمیxadتوانید ببینید، ولی نگاه به آن کوه کنید، بعد انفجاری در کوه حاصل میxadشود، متلاشی میxadشود و تبدیل به یک تپه کوچک میxadشود، این آیات خداوند است، نشانهxadهایی، مانند عصا و معجزاتی که اتفاق میxadافتد، اینها آیات و نشانهxadهای خداوند است که هیچxadوقت ما خود خداوند را نمیxadتوانیم نشان بدهیم. یعنی در این سریال جلوهxadهای ویژه خیلی به چشم میxadآید یعنی تبدیل شدن عصا به مار به قول شما میxadشود با یک کات انجام شود، یکدفعه عصا غیب شود و یک مار روی زمین باشد ولی این تبدیل است، این خشک شدن دریا این چیزهاست که به کار وجهۀ سینمایی بیشتری میxadدهد. شورجه:در روایتxadها ما داریم این تبدیل شدن سه نوع مار است، یک بار زمانی که خداوند در کوه طور به موسی اشاره میxadکند که عصایت را بینداز که تبدیل به مار میxadشود که آنجا حتی حضرت موسی میxadترسد و عقبxad نشینی میکند که خداوند میxadگوید در محضر ما کسی نباید بترسد، این یک اندازه مار است که ما در روایت داریم، یک اندازه ماری است که به فرعون نمایش میxadدهد، آنجا که میxadآید نزد فرعون، آنجا اندازهxadاش با قبلی فرق میxadکند، خود همین هم معجزه است، یک بار دیگر هم عصا را میxadاندازد که با ساحرها مقابله کند، وقتی آنها عصاهایشان را انداختند و مار میشود، حضرت موسی عصایش را میاندازد و به مار بزرگتری تبدیل میxadشود که همه آنها را میxadبلعد و روایت ما داریم که یکی از ساحران که نابیناست، از فرد بغلxadدستیxadاش میxadپرسد که شما ببینید اینکه میxadخورد از گلویش پایین میxadرود و برجسته میxadشود؟ بعد میxadگویند بله دارد میxadرود پایین و حلقوم او را میxadبینیم و برجستگیxadهای حلقومش مشخص است و میxadگوید این دیگر جادو و سحر نیست، چون سحر آنها به قول معروف چشمxadبندی است، تصرف میxadکنند، یک مقطع و یک زمانی را، مخاطبی هم که نگاه میxadکند تصور میxadکند این عصا مار شده است. قاعدتاً ما جلوهxadهای ویژه خاصی خواهیم داشت، ما برآورد کردیم هزار دقیقه جلوه ویژه در این فیلم داریم. هزینههای جلوههای ویژه هم بسیار سنگین است. در حال حاضر در حال مذاکره با چند دفتر ساخت جلوههای ویژه هستیم ولی هنوز با هیچکدام به تفاهم نرسیدهایم. اگر ما زیرساختxadهای توزیع آن را درست بکنیم که برای آن هم فکر کردیم، قطعاً به سوددهی خواهد رسید، این اواخر با آستان حضرت علیxadابنxadموسیxadالرضا صحبت کردیم که روی این قضیه سرمایهxadگذاری کنند، شما تصور کنید ابتدای این سریال که دارد در بسیاری از شبکهxadهای دنیا دارد پخش میxadشوند، بنویسند آستان علیxadبنxad موسی(ع) تقدیم میxadکند، موسیxadکلیمxad الله، چه تبلیغی میxadشود! همین اسم آورده شود دیگر لازم نیست، موسی کلیمxad الله پیامبر قوم یهود است، قوم مسیحیxadها است، البته پیامبر اولوالعزم ما هم است، این چه تبلیغی است؟! سایر سودها و مسائل مادیxadاش را حساب نکنید، به لحاظ معنوی فقط ببینید چه تبلیغی میxadشود برای آستان حضرت علیxad بنxad موسیxad الرضا. پاسخxadشان چه بود؟ شورجه:دارند کار میxadکنند یعنی اتفاقاً خیلی برخورد خوبی کردند البته ما نهادهایی داریم، صفر تا صدش با ماست، فقط مقام رهبری به ما اجازه بدهند، ما میxadآییم وسط و هیچ مشکلی نداریم، چون یکسری کارشناسی کردند دیدند این کار به سوددهی میxadرسد و سود بالایی هم دارد، همین پخش آن را بدهیم به تلویزیون خودمان، تیزرهای وسط این پروژه را بگوییم برای ما، یعنی من سرمایهxadگذاری کردم به تلویزیون میxadگویم این فیلم را میxadدهم به شما پخش کنید، تبلیغات وسط آن برای ما، خود تلویزیون مخالفت میxadکند، میxadگوید تبلیغات. میxadخواهید دو برابر پولی که هزینه کردهxadاید به دست بیاورید؟! این تبلیغاتش چقدر میxadتواند درآمدزا باشد برای هر نهادی که بخواهد سرمایهگذاری کند. آماده کلید زدن هستید؟ شورجه: نه آمادگی نداریم، برآوردی که شده اینطور نیست که تمام برآورد همان زمان انعقاد قرارداد به جیب تهیهxadکننده برود، اینطور نیست، 5 سال طول میxadxadکشد، 33 سال فیلمبرداری دارد، یکسال پسxadتولید و پیشxadتولید داریم و طی این 5 سال باید این پول تزریق شود به پروژه، بنابراین نهاد ذی نفعاش در مبحث سرمایهxadگذاری راحت میxadتواند این را تامین کند، ما وقتی توجیح اقتصادی این را درآوردیم دفترچه برای آن درآوردیم، در واقع درآمدهای داخلی، خارجی، جانبی و غیره، خیلی بیشتر از اینها، ما همین الان آمادگی این را داریم که وام این کار را بدهند، خودمان خصوصی این کار را انجام دهیم و بخش خصوصی گفته است من میxadآیم وسط، الان تلویزیون اجازه نمیxadدهد و برای تلویزیون هم خوب نیست، یکدفعه یک پروژه از دستشان دربیاید که ما توانایی این کار را نداشتیم و بخش خصوصی انجام بدهد که من یک مصاحبه هم کردم که آقای مسئولین گفته بود کار برای ماست یعنی چه، شورجه میxadرود مصاحبه میxadکند این کار را من میxadخواهم ببرم شبکه خانگی و خصوصی! این کار صاحب دارد، دیدیم بالاخره حق هم دارند، صاحب دارد و صاحبش هم تلویزیون است، قرارداد بستند، الان نزدیک دو سه میلیارد هزینه کردند برای این فیلمنامه و جوانب کار. به هر جهت این کار از نظر سرمایهxadای درآمدزا است و علاوه بر آنها یک امر تکلیف مولوی است گردن ما، از مسئولینی که بودجه دارند و امکان تهیه این فیلم را دارند و تا خود ما که وسط کار هستیم؛ خدابیامرز سلحشور هم همینطوری فکر میxadکرد. در حال حاضر عوامل پیش تولید این پروژه را انتخاب نکردهاید؟ شورجه:با عوامل اصلی رایزنی کردیم، از جمله مدیر فیلمبرداری، مسئول گریم، چهرهxadپردازی، از جمله مسئول جلوهxadهای ویژه و الان هم کتابچه آرتxadبوک این کار در حال تهیه است. فکر میکنم پیش از این، فیلم بادیگارد کتاب آرت بوک چاپ کرد؟ شورجه: بادیگارد بعد از تولید این کار کرده بودند. ولی اصل قضیه این است که کتابچه آرتxadبوک که کتابچه جامع تولید است، باید قبل از فیلمبرداری که بتوانی به بودجه دقیق برسید، به جلوهxadهای ویژه دقیق برسید، چقدر جلوه ویژه میxadخواهد، چقدر باید ساخته شود، چقدر باید جلوه کار شود. مثلاً قرار است 50 هزار نفر بنیxadاسرائیل از مصر کوچ کنند بروند 10 شبانهxadروز برسند، قرار است ما 50هزار نفر بیاوریم، چنین چیزی نیست، ما شاید هزار نفر بیاوریم، باقی همه جلوه ویژه میxadشود، آیا ما نیاز داریم 50هزار لباس داشته باشیم؟ نه همان لباس هزار نفر را میxadخواهیم، باقی را جلوهxadهای ویژه درست میxadکند، اینها در آرتxadبوک مشخص میxadشود، ما حتی در آرتxadبوک کتابچه توزیع بینxadالمللی و توزیع جهانی و توجیح اقتصادیxadاش باید دربیاید، یعنی در دنیا زمان پیش از تولید، فکر منافع آن تولید را میxadکنند و مراکز توزیعxadاش را میکند. منبع: تسنیم